Şərq ölkələri memarlıq akademiyasının müxbir üzvü, ustad memar Akif Abdullayevin yaradıcılıq və peşə fəaliyyəti Azərbaycan memarlıq sənətinin mühüm səhifələrindən biridir

Memarlıq yalnız daşdan, betondan və müxtəlif tikinti materiallarından şəhərlər qurmaq sənəti deyil. Memarlıq, ilk növbədə, bir xalqın tarixini, mədəniyyətini, estetik zövqünü və gələcəyə baxışını məkanlarda yaşatmaq bacarığıdır. Bu baxımdan Azərbaycan memarlıq məktəbinin formalaşmasında və inkişafında peşəkar memarların, şəhərsalma mütəxəssislərinin və bu sənətə ömrünü həsr etmiş ustadların xüsusi rolu var.

Belə sənətkarlardan biri də Şərq ölkələri memarlıq akademiyasının müxbir üzvü, ustad memar Akif Abdullayevdir. Onun uzun illər ərzində memarlıq və şəhərsalma sahəsində fəaliyyəti, xüsusilə Bakı şəhərinin inkişaf proseslərində iştirakı peşəkar memarlıq fəaliyyətinin mühüm nümunələrindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.

Açıq mənbələrdə Akif Abdullayevin uzun müddət Bakı şəhərinin baş memarı və Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsində rəhbər vəzifələrdə çalışdığı barədə məlumatlar mövcuddur.

Memarlığa həsr olunmuş uzun illər

Akif Abdullayevin peşə yolunun əsas xüsusiyyətlərindən biri bu sahədə uzunmüddətli təcrübə qazanmasıdır. Mənbələrdə onun 1976-cı ildən Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsində çalışdığı, sonrakı illərdə isə Bakı şəhərinin baş memarı kimi fəaliyyət göstərdiyi bildirilir.

Bu cür uzunmüddətli fəaliyyət memardan yalnız yüksək peşəkarlıq deyil, həm də şəhərin inkişaf dinamikasını, tarixi-memarlıq irsini, müasir tikinti tələblərini və insanların şəhər mühitinə olan ehtiyaclarını dərindən bilməyi tələb edir.

Bakı kimi çoxqatlı tarixə malik şəhərdə memarlıq fəaliyyəti xüsusilə böyük məsuliyyət daşıyır. Çünki paytaxtın hər küçəsi, meydanı, binası və memarlıq ansamblı şəhərin ümumi simasının formalaşmasına təsir göstərir.

Bakı şəhərinin memarlıq siması

Bakı özünəməxsus memarlıq üslublarının və müxtəlif tarixi dövrlərin izlərini bir arada yaşadan şəhərlərdən biridir. İçərişəhərin qədim memarlığından XIX–XX əsrlərin şəhər tikililərinə, sovet dövrünün memarlıq nümunələrindən müasir şəhərsalma layihələrinə qədər paytaxtın simasında müxtəlif memarlıq təbəqələri görünür.

Belə bir şəhərdə baş memar kimi fəaliyyət göstərmək yalnız yeni binaların layihələndirilməsi ilə məhdudlaşmır. Burada şəhərin ümumi planlaşdırılması, tikinti proseslərinin memarlıq baxımından qiymətləndirilməsi, şəhər estetikası, nəqliyyat və sosial infrastrukturun inkişafı kimi çoxsaylı məsələlər ön plana çıxır.

Akif Abdullayevin uzun illər bu sahədə çalışması onun Azərbaycan şəhərsalma mühitinin inkişaf proseslərini yaxından izləməsinə və bu proseslərdə iştirak etməsinə imkan verib.

Ustad memar anlayışının məsuliyyəti

Memarlıqda ustad olmaq yalnız illərlə işləmək demək deyil. Ustad memar həm də özündən sonrakı nəsillərə peşəkar təcrübə ötürən, memarlıq sənətinin əsas prinsiplərini qoruyan və yeni düşüncə tərzinin formalaşmasına təsir göstərən şəxsdir.

Akif Abdullayevin fəaliyyətinə də bu prizmadan yanaşmaq mümkündür. Onun uzun illər ərzində şəhərsalma və memarlıq sahəsində qazandığı təcrübə Azərbaycan memarlıq mühitinin mühüm peşəkar irsinin bir hissəsi kimi diqqət çəkir.

Memarlıq sahəsində böyük təcrübəyə malik şəxslərin əsas üstünlüklərindən biri nəzəri bilikləri real şəhər mühiti ilə əlaqələndirmək bacarığıdır. Çünki şəhər yalnız kağız üzərində çəkilmiş planlardan ibarət deyil. Şəhər yaşayan, dəyişən və inkişaf edən canlı bir sistemdir.

Tarix və müasirliyin vəhdəti

Azərbaycan memarlığının qarşısında duran əsas məsələlərdən biri tarixi irsin qorunması ilə müasir şəhərsalma tələblərinin düzgün uzlaşdırılmasıdır.

Bakı nümunəsində bu məsələ daha da aktualdır. Bir tərəfdən şəhərin tarixi memarlıq nümunələri qorunmalı, digər tərəfdən isə artan əhali, müasir infrastruktur və yeni sosial tələblər nəzərə alınmalıdır.

Peşəkar memarın əsas missiyalarından biri məhz bu iki istiqamət arasında düzgün balans yaratmaqdır. Tarixi qorumaq, amma şəhərin inkişafını dayandırmamaq; yeniliyə açıq olmaq, amma şəhərin özünəməxsus simasını itirməsinə imkan verməmək – müasir memarlığın ən mürəkkəb məsələlərindəndir.

Peşəkarlıq və şəhərsalma təcrübəsi

Akif Abdullayev haqqında açıq mənbələrdə onun Bakı şəhərinin baş memarı kimi fəaliyyətinə dair məlumatlarla yanaşı, müxtəlif şəhərsalma məsələləri ilə bağlı fikirləri də əks olunub. 2019-cu ildə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin magistrantları ilə görüşü zamanı onun şəhər aqlomerasiyası və Bakı şəhərinin inkişafı ilə bağlı mövzulara maraq göstərməsi də qeyd olunmuşdu.

Bu kimi görüşlər göstərir ki, şəhərsalma sahəsində uzun illər çalışan mütəxəssislərin təcrübəsinin gənc nəslə ötürülməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Çünki gələcəyin memarı yalnız layihə çəkməyi deyil, şəhərin tarixini, insan faktorunu, sosial ehtiyacları, ekoloji amilləri və şəhər mədəniyyətini də anlamalıdır.

Memarlıq – zamanın yaddaşıdır

Bir memarın yaratdığı və ya iştirak etdiyi layihələr onun peşəkar fəaliyyətinin görünən tərəfidir. Lakin memarlıq sahəsində çalışan insanın əsl irsi həm də formalaşdırdığı düşüncə və yetişdirdiyi peşəkar yanaşmadır.

Azərbaycan memarlıq məktəbinin zənginliyi də məhz müxtəlif nəsillərin təcrübəsinin bir-birinə ötürülməsi ilə bağlıdır. Şərq memarlığının ənənələri, Azərbaycan şəhərsalma mədəniyyəti və müasir dünya memarlığının yenilikləri bu məktəbin inkişafında mühüm rol oynayır.

Şərq ölkələri memarlıq akademiyası kimi beynəlxalq elmi-peşəkar mühitlə bağlı fəaliyyət isə Azərbaycan memarlığının regional və beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından ayrıca əhəmiyyət daşıyır. Akademiyanın Azərbaycan memarlıq irsi ilə bağlı nəşrlərdə və elmi fəaliyyətlərdə iştirakı barədə kitabxana kataloqlarında da məlumatlara rast gəlinir.

Gənc memarlar üçün örnək

Bu gün Azərbaycan şəhərləri sürətlə dəyişir. Yeni yaşayış kompleksləri, ictimai binalar, yollar, parklar və digər şəhər infrastrukturu obyektləri müasir memarlıq qarşısında yeni vəzifələr qoyur.

Belə bir dövrdə böyük təcrübəyə malik ustad memarların fikirləri və peşəkar irsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Gənc memarlar üçün keçmişin təcrübəsini öyrənmək, şəhərin tarixi inkişafını araşdırmaq və müasir texnologiyaları ənənəvi memarlıq dəyərləri ilə birləşdirmək olduqca vacibdir.

Akif Abdullayevin uzun illərə söykənən peşə fəaliyyəti də bu baxımdan Azərbaycan memarlıq sahəsində zəngin təcrübənin nümunələrindən biri kimi diqqət çəkir.

Akif Abdullayevin adı Azərbaycan memarlıq və şəhərsalma sahəsində uzun illər davam edən peşə fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onun Bakı şəhərinin memarlıq və şəhərsalma idarəçiliyində çalışdığı illər paytaxtın inkişaf proseslərinin müxtəlif mərhələlərinə təsadüf edir. Açıq mənbələr də onun uzunmüddətli baş memarlıq fəaliyyətini təsdiqləyir.

Ustad memarın fəaliyyəti timsalında bir daha aydın olur ki, memarlıq insan ömründən daha uzun yaşayan sənətdir. Bu sənətdə yaradılan hər bir düzgün məkan, qorunan hər bir tarixi element və şəhərin simasına verilən hər bir töhfə gələcək nəsillərə ötürülən mirasdır.